خسی در میقات

گزارش عيني خراسان از دبي
اهداف سياسي امارات از احداث جزاير مصنوعي در خليج فارس
تاريخ انتشار 07/03/87 شماره سريال 16993

...وقتي خلبان اعلام مي كند تا دقايقي ديگر در فرودگاه بين المللي دبي بر زمين خواهيم نشست كافي است از پنجره هاي هواپيما نگاهي به زير پاي خود بيندازي تا صدها كشتي يدك كش حامل قطعات بزرگ سنگ سفيد رنگ را مشاهده كني كه در حال انتقال به ساحل است تا در نقطه اي مشخص تخليه و به آب انداخته شوند. انتقال اين قطعات بزرگ سنگ در واقع بخشي از پروژه احداث جزاير مصنوعي در سواحل كشورهاي عربي خليج فارس است. با نگاهي وسيع تر مي توان قطعات جزيره مانندي را در سطح دريا مشاهده كرد كه در واقع بخشي از پروژه احداث جزيره مصنوعي «العالم» موسوم به « The world» است كه توسط شركت هاي بزرگ آمريكايي و انگليسي در سواحل جنوبي خليج فارس در حال احداث مي باشد.
جزيره مصنوعي به جزيره اي اطلاق مي شود كه به جاي عوامل طبيعي، توسط انسان ها ساخته شده باشد. اين جزاير اغلب روي تپه هاي طبيعي دريايي ايجاد مي شوند يا از طريق گسترش جزاير كوچك به وجود مي آيند.
به دليل اهميت ژئو پليتيك و ترانزيتي و وجود منابع بسيار وسيع انرژي در خليج فارس و اهميت نظامي اين درياي نيمه بسته، بديهي است كه در اختيار داشتن هر جزيره اي در خليج فارس، امتياز بزرگي براي آن كشور محسوب مي شود در همين راستا، امارات متحده عربي كار ساخت جزاير مصنوعي را شروع كرده و كويت و بحرين نيز درصدد احداث چنين جزايري مي باشند.
در فاز اول احداث جزاير مصنوعي، امارات با اختصاص ٢٠ ميليارد دلار ، پروژه عظيم «جهان» (The world) و احداث ٣٢٥ جزيره مصنوعي را در خليج فارس در دست اجرا دارد. اين پروژه حدود يك ميليارد تن صخره و حدود ٧٠٠ ميليون تن ماسه را به كام دريا كشيده و دريا را به كام اميرنشينان حاشيه جنوبي خليج فارس.
ايده احداث جزاير مصنوعي در خليج فارس با كاربري توريستي، مسكوني و اداري، قدمتي كمتر از دو دهه دارد. در ٢٠ سال گذشته و به طور مشخص در ١٠ سال اخير، آغاز عمليات اجرايي ساخت ده ها جزيره مصنوعي كوچك و بزرگ در سواحل جنوبي خليج فارس، اما و اگرهايي را در سطح ديپلماسي ايران، امارات و حتي سطح بين المللي در پي داشته است و شركت هاي سازنده اين جزاير، بدون در نظر گرفتن عواقب سياسي، اجتماعي و زيست محيطي اين كار، همچنان به كار خود ادامه مي دهند.
با اين حال احداث چنين پروژه هايي چه اهدافي را دنبال مي كند چرا امارات متحده عربي بدون در نظر گرفتن مسائل سياسي و زيست محيطي، اين پروژه ها را ادامه مي دهد و سرانجام اين كه در بلند مدت چنين اقداماتي، چه تاثيري در سطح منطقه خواهد داشت و جمهوري اسلامي ايران بايد چه برخوردي با اين امر داشته باشد؟
زمين خواران دريايي
امارات متحده عربي قصد دارد تا طي ١٠ سال آينده، ٣٢٥ جزيره مصنوعي را در آب هاي خليج فارس - از جمله پروژه «العالم»- با تاسيسات راه آهن و سكونتگاه و گردشگاه، امكانات پزشكي، رفاهي و تفريحي احداث كند. اين جزاير در مجموع به طول ٩ كيلومتر و عرض ٦ كيلومتر در ٤ كيلومتري سواحل دبي قرار دارند كه ٣٠٠ جزيره آن متعلق به اميرنشين دبي است. ساخت اين جزاير با شعار «مكاني بي نقص براي دور شدن از دنيا» است. مجري اين پروژه ها تشكيلات دولتي توسعه موسوم به شركت النخيل (يك كنسرسيوم عربي، آمريكايي و انگليسي) است و پرچم هاي اين شركت در سرتاسر امارات متحده عربي در اهتزاز است و گويي به توريست ها و خارجي ها اين گونه القاء مي كند كه امارات متحده يعني «النخيل».
النخيل قصد دارد از مجموع ٣٢٥ جزيره، ٣ مجمع الجزاير به شكل نخل به طول ٦ كيلومتر و يك جزيره بيضوي به شكل نقشه ٥قاره جهان (The world) را به طول ٩ كيلومتر و عرض ٦ كيلومتر با بودجه اوليه ٢٠ ميليارد دلار بسازد. به اين ترتيب سواحل ٦٠ كيلومتري امارات در خليج فارس به هزار و ٢٠٠ كيلومتر افزايش خواهد يافت در حالي كه هم اكنون سواحل ايران حدود هزار و ٨٨٠ كيلومتر است.در مجمع الجزاير سه گانه نخيلات ديره، جميرا و جبل علي، فقط اتباع انگليسي بيش از ٣١ درصد در پروژه مذكور سرمايه گذاري كرده اند. پروژه نخيل شامل هزار و ٤٠٠ ويلا و بيش از ٢ هزار و ٥٠٠ واحد مسكوني و تجاري و ٢٠ برج بيش از ١٠ طبقه است.بزرگ ترين جزيره در ابوظبي (يكي ديگر از اميرنشين هاي امارات)، «السعديات» با وسعت ٢٧ كيلومتر است كه ١٠٠ ميليارد درهم (هر درهم امارات ٢ هزار و ٥٥٠ ريال است) براي آن هزينه مي شود.
راس الخيمه (يكي ديگر از اميرنشين هاي امارات) نيز در حال ساخت جزيره القصر با مساحت ٥٠٠ هزار فوت مربع با سرمايه گذاري ١٠١ ميليارد درهم توسط شركت الوسام عربستان است. قيمت هر واحد مسكوني يك خوابه بين ٣٠٠ تا ٦٤٥ هزار درهم است.
شارجه نيز درصدد احداث جزايري مصنوعي به نام النجوم شامل ١٠ جزيره به مساحت ٣٣ كيلومتر مربع مي باشد كه در فاز اول ساخت آ ن ١٦ ميليارد درهم هزينه شده و شامل ٣٧ برج مسكوني و تجاري و ٥٠٠ واحد مسكوني، مراكز خريد و اماكن تفريحي و گردشگري با هتل هاي ٥ ستاره است.براساس گزارش هاي رسمي شركت النخيل، در سال هاي آينده كشورهاي كويت و عربستان نيز قصد دارند تا به پروژه بزرگ درياخواري بپيوندند.
پروژه اي براي ديگران
نكته مهمي كه براساس آن مي توان احداث جزاير مصنوعي را پروژه اي سياسي ناميد اين است كه قيمت هر دستگاه ويلا در جزاير مصنوعي به ويژه جزيره العالم به قدري بالاست كه تنها ثروتمندان خارجي و هنرپيشه ها و سرمايه داران آمريكايي و اروپايي توانايي خريد اين ويلاها را دارند و خريداران عرب از يك درصد هم تجاوز نمي كند.
يكي از خريداران ويلاهاي العالم، آندرو داكس، مدير داخلي شبكه هاي داخلي اينترنت و اينترانت لندن است. ديويد بكام و لوئيس فيگو، فوق ستاره هاي فوتبال جهان نيز از جمله خريداران مي باشند و گويي مايكل جكسون خواننده مشهور پاپ، نايومي كمبل و دنزل واشنگتن ستارگان آمريكايي در حال بررسي امكانات مالي خود براي خريد يك دستگاه ويلا در اين جزيره اند!
كريس اودانل، سخنگوي مهندسان مشاور جزاير مصنوعي دبي و مدير اجرايي العالم نيز اميدوار است كه دوستان او بتوانند مالك يك ويلا در النخيل شوند و العالم را به عنوان استراحتگاه خود انتخاب كنند!
براساس گفته هاي اودانل، بيش از ٤ هزار ويلا و واحد تجاري پروژه پالم (نخيل) توسط ساكنان خارجي امارات متحده عربي و ساير كشورهاي حوزه خليج فارس خريداري شده اند و از ميان واحدهاي باقي مانده، ٢٥ درصد توسط انگليسي ها خريداري شده و ساير واحدها و ويلاها هم به تملك افرادي از ٧٥ كشور درآمده است (پيش فروش شده است).
چند سال ديگر...
دبي احداث جزاير مصنوعي را پروژه هايي اقتصادي در راستاي توسعه تجارت و گردشگري مي داند اما با نگاهي عميق به شيوه ساخت اين جزاير، نوع نقشه آن ها، مليت شركت هاي سازنده، تبليغات رنگارنگ و مليت خريداران واحدهاي اين جزاير، به خوبي مي توان درك كرد كه اهداف بلندمدتي در ساخت اين سازه هاي دريايي مدنظر است و در آينده اي نه چندان دور منطقه را با مشكلات اقتصادي، سياسي و زيست محيطي مواجه خواهد كرد.
از بين رفتن گونه هاي زيستي و تغييرات اكوسيستمي شامل ٦٠٠ گونه جانور آبزي، آبسنگ هاي مرجاني، جوامع جلبكي خليج فارس و درختان جنگل حرا، مانگرو، ٥٠٠ گونه ماهي، ١٥ گونه ميگو و ٥ گونه لاك پشت دريايي تنها بخشي از زيان هاي زيست محيطي ناشي از احداث جزاير مصنوعي است كه اين مسئله همواره مورد اعتراض و شكايت رامپي (Rompe) -تشكيلات بين المللي حافظ محيط زيست خليج فارس- قرار گرفته و البته تاكنون به اين اعتراض ها بي توجهي شده است.
افزايش مرزهاي آبي امارات متحده از ٦٠ كيلومتر به هزار و ٢٠٠ كيلومتر براساس گفته سلطان بن سليم يكي از مديران جزاير مصنوعي، نيز مي تواند تبعات سياسي پيش بيني نشده اي را به دنبال داشته باشد.
تملك واحدهاي مسكوني و تجاري جزاير مصنوعي توسط اتباع خارجي نظير آمريكايي ها و انگليسي ها نيز يكي ديگر از خطراتي است كه مي تواند بر برخي معادلات سياسي منطقه تاثير گذارد و اين معادلات را به نفع خارجي ها تعريف كند.در بعد سياسي و با نگاهي به مليت بهره برداران از اين جزاير مي توان به خوبي دريافت كه اهداف سياسي گسترده اي از احداث اين جزاير مدنظر است و احداث كنندگان با اثبات حق مالكيت خارجي ها در اين جزاير به نوعي ساير كشورهاي دو طرف خليج فارس را مورد تهديد سياسي قرار داده اند و اكنون دبي تنها با يك شعار مي خواهد به تمامي اين ابهامات پاسخ گويد. «ما مي سازيم تا ديگران بيايند»
به من ربطي ندارد
احداث جزاير مصنوعي توسط امارات در سواحل جنوبي خليج فارس، با بي تفاوتي تامل برانگيز اتباع اين كشور مواجه است، گويي هيچ اتفاقي در سواحل دبي رخ نداده است. اين بي تفاوتي مي تواند معنادار باشد و يكي از سياست هاي امارات متحده عربي در اين خصوص تلقي مي شود.يك راننده تاكسي كه به قول خود در مسير دبي- شارجه كار مي كند مي گويد: شنيده ام كه كارهايي در سواحل انجام مي شود و فقط اين را مي دانم كه قصد دارند مجتمع هاي ويلايي دريايي احداث كنند اما اين پروژه دقيقا در كدام نقطه احداث مي شود و تا چه اندازه پيش رفته است ، ربطي به من ندارد.وي با اشاره به برج دبي كه در حال احداث است و تاكنون ١٤٦ طبقه آ ن ساخته شده مي گويد: اين برج برايم خيلي مهم تر از موضوعي است كه شما مي گوييد. مي دانيد قرار است اين برج چند طبقه شود؟ راستش را بخواهيد من نيز نمي دانم و تاكنون اعلام هم نكرده اند كه مي خواهند اين برج را چند طبقه بسازند.يك تبعه ديگر امارات كه از پلاك خودروي او مي توان فهميد كه از اميرنشين عجمان است، مي گويد: نبايد دست روي دست بگذاريم و منتظر آينده باشيم، بايد به استقبال آينده برويم و احداث ساختمان هاي بالاي ١٠٠ طبقه، يعني آينده را از هم اينك در آغوش كشيدن.
وي مي افزايد: جزاير مصنوعي ضرورت حاكميت امارات بر خليج (فارس) است و زماني كه شيخ زايد (حاكم پيشين امارات) موافقت نامه احداث اين جزاير را امضاء كرد، هدف بسيار بلندي را مدنظر داشت و آ ن ثبت اين سواحل به نام «سواحل عربي» است و حتي نقشه اين جزيره ها را به گونه اي انتخاب كرد كه نشان از نمادهاي عربي دارد.
يك شركت معاملات املاك كه رياستش بر عهده يك ايراني است نيز درباره پروژه النخيل مي گويد: خريد آپارتمان ها و ويلاهاي اين پروژه، كار هركسي نيست زيرا قيمت هاي پايه تعيين شده براي هر واحد از العالم، چنان سر به فلك مي زند كه گفته شده يك ويلاي آن معادل ٥ خانه ويلايي در شمال شهر تهران است! علاوه بر اين فروش ويلاهاي النخيل در اختيار آژانس هاي خاصي در سطح امارات است و تنها پس از تحقيقات وسيع درباره مليت خريدار، امكان تملك وي فراهم مي شود و اين مسئله بيانگر اين است كه اين جزاير مصنوعي ماهيت سياسي دارند كه البته اين موضوع براي اتباع امارات مهم نيست، زيرا مردم اين كشور به شدت از مسائل سياسي پرهيز دارند و توان خود را صرف تجارت و سفر مي كنند.
ساعت ٤٥:٧ شب كه فرودگاه دبي را به مقصد مشهد ترك مي كنم از پنجره هواپيما نگاهي به پايين مي اندازم، نور چراغ يدك كش هاي حامل قطعات بزرگ سنگ هاي سفيد را مي بينم كه به صورت شبانه روزي، در حال انتقال مصالح براي احداث جزاير مصنوعي مي باشند. احساس ناخوشايندي به من دست مي دهد، وقتي كه تصور مي كنم به چه دليلي زيستگاه خليج فارس بايد در معرض تخريب گسترده اين چنيني قرار بگيرد؟ و اين كه با احداث اين جزاير اقتدار سياسي كشورمان بر خليج هميشه فارس چه خواهد شد؟ و آيا سيستم ديپلماسي كشور تاكنون اقداماتي بايسته و عملي را انجام داده تا اقتدار كشور بر اين آبراه بين المللي و سواحل آن براي هميشه محفوظ بماند؟